ئه‌گه‌ر نه‌ڵێین سه‌ره‌کیترین به‌ دڵنیاییه‌وه‌ یه‌کێک له‌ پیرۆزترین ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ زیاترین کاریگه‌رییان له‌ سه‌ر ژیانی پڕ له‌ ئاڵۆزیی نه‌ته‌وه‌یه‌کی   بنده‌ستی وه‌کوو کورد به‌ درێژایی مێژوودا داناوه‌.hasanzirak

ده‌توانین له‌ «حه‌سه‌ن زیره‌ک»ی هونه‌رمه‌ندی بێ‌کۆتایی و گۆرانی‌بێژی بێ‌وێنه‌ی وڵاتی کورده‌واری یاد بکه‌ینه‌وه‌. کاتێک که‌ لاپه‌ڕه‌کانی مێژووی نه‌ته‌وه‌یه‌ک هه‌ڵده‌درێته‌وه‌، له‌گه‌ڵ ناوی که‌س یان که‌سانێ رووبه‌روو ده‌بینه‌وه‌ که‌ به‌ جۆرێک له‌ جۆره‌کان توانیویانه‌ ره‌هه‌نده‌ جۆراوجۆره‌کانی ژیانی کۆمه‌ڵگاکه‌یان بقۆزنه‌وه‌ و له‌ چوارچێوه‌ی بیری مێژوویی خه‌ڵک دا جاودانه‌یی و هه‌رمانییه‌کی پیرۆز بۆ خۆیان ده‌سته‌به‌ر ده‌که‌ن.

به‌ گشتی مێژوو نوێنگه‌ی دره‌وشاوه‌ی ئه‌و که‌سایه‌تی‌یه‌ مه‌زنانه‌یه‌ که‌ له‌ بواری کاریگه‌ری و ره‌وتی به‌ره‌وپێشیی ژیانی مرۆڤایه‌تی دا خاوه‌نی پێگه‌ی به‌رچاو و حاشاهه‌ڵنه‌گرن و زۆربه‌ی کات مێژوو خود گێڕانه‌وه‌ی ژیان و مه‌زنایه‌تیی که‌سایه‌تییه‌ ناودار و خاوه‌ن پێگه‌‌کانی خۆیه‌تی و پێناسه‌یان ده‌کات. که‌چی هه‌ندێک جار هه‌یه‌ و هه‌ڵده‌که‌وێ که‌ له‌ مێژووی شانازییه‌کانی مرۆڤ دا له‌گه‌ڵ ناو و ده‌وری که‌سانێک رووبه‌روو ده‌بینه‌وه‌ که‌ زۆرجاران له‌ ده‌ره‌وه‌ی بازنه‌ی گێرانه‌وه‌یی مێژوودان و ته‌نانه‌ت ده‌توانین بڵێین ئه‌وه‌ مێژوویه‌ که‌ به‌وانه‌وه‌ ده‌گێڕدرێته‌وه‌ و له‌ حه‌قیقه‌تدا ئه‌وانن که‌ ره‌هه‌نده‌ مێژوویی‌یه‌کان ده‌خوڵقێنن و له‌ هۆکاره‌ سه‌ره‌کییه‌کانی پێناسه‌ و شوناسی نۆڕمێکی تایبه‌ت یان نه‌ته‌وه‌یه‌کی زیندوون.

له‌ راستیدا مه‌به‌ستی ئاماژه‌ییی ئه‌م بابه‌ته‌ له‌ گه‌یشتن به‌م ده‌ره‌نجامه‌دا خۆی ده‌نوێنێ که‌ بڵێ حه‌سه‌ن زیره‌کی کوردان وێنای راشکاوی ئه‌مجۆره‌ که‌سایه‌تیانه‌یه‌ که‌ خود ده‌توانێ وه‌ک به‌ڵگه‌یه‌کی مێژوویی له‌بڕان نه‌هاتوو بۆ ئێمه‌ی کورد بۆ هه‌میشه‌ وه‌ک نموونه‌یه‌ک بمێنێته‌وه‌. له‌ په‌یبردن به‌ قووڵایی گۆرانیه‌کانی حه‌سه‌ن زیره‌کی هونه‌رمه‌ند به‌ روونی ره‌گدانه‌وه‌ی فه‌رهه‌نگ و پێکهاته‌ی ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی و نه‌ته‌وه‌یی وڵاتی کورده‌واری ده‌رده‌که‌وێ و له‌ توێی شوێن به‌ شوێنی ئه‌و ئاواز و گۆرانی‌یانه‌دا ناوه‌رۆک و کاکڵی نه‌ریت و ره‌هه‌نده‌ مێژوویی‌یه‌کان نمایانتر ده‌بن.

ده‌نگێکی ره‌ها و سرووشتیانه‌ی بزوێنه‌ر، ده‌رکێکی قووڵ له‌ فه‌رهه‌نگی کورده‌واری، ده‌سه‌ڵاتێکی به‌رین به‌ سه‌ر هونه‌ر و کاری موسیقی و هه‌ستێکی ناسک و جوانی ناسانه‌ و خوڵقێنه‌ر له‌گه‌ڵ هه‌وڵی بێ‌وچان و ماندوونه‌ناسانه‌ی به‌رده‌وام هونه‌رمه‌ندێکی وه‌ها مه‌زن و گشتگیر و جاویدانه‌ی له‌ حه‌سه‌ن زیره‌ک درووست کرد که‌ به‌ ئه‌رخایه‌نیه‌وه‌ وه‌ک گه‌وره‌ترین و هه‌رمانی‌ترین هونه‌رمه‌ندی نه‌مری کورد له‌ هه‌میشه‌یی مێژوودا بمێنێته‌وه‌.

کاتێک وردتر ده‌ڕوانینه‌ کاره‌کانی ئه‌م گۆرانی‌بێژه‌ ئۆستووره‌یی‌یه‌ی وڵاته‌که‌مان پتر ئه‌م راستییه‌مان بۆ ده‌رده‌که‌وێ که‌ موزیکی زیره‌ک ته‌نانه‌ت له‌وپه‌ڕه‌وه‌ی زه‌رفییه‌ته‌کانی مۆزیک و فه‌رهه‌نگ و هونه‌ری کورده‌واری دا رووی داوه‌ و به‌ قه‌ناعه‌ت وه‌ک «ئه‌به‌ر هونه‌رمه‌ندێک»ی شایسته‌ په‌رژینه‌کانی به‌زاند و وه‌ک که‌سایه‌تییه‌کی هونه‌رپه‌روه‌ری کورد له‌ ئاستێکی به‌ربڵاو و گه‌شه‌داری جیهانی دا په‌ره‌ی به‌ به‌ستێنه‌ هونه‌رییه‌کانی مرۆڤ و خۆزگه‌کانی کورد به‌خشیوه‌.

حه‌سه‌ن زیره‌کی هونه‌رمه‌ند و گۆرانی‌بێژی گه‌وره‌ی کورد له‌ سه‌رماوه‌زی ساڵی 1300ی هه‌تاوی دا له‌ گه‌ڕه‌کی «قه‌ڵای سه‌ردار» له‌ شاری بۆکان له‌ دایک بووه‌ و پاش چه‌رمه‌سه‌ری و نه‌هامه‌تییه‌کی زۆر به‌ڵام لێوان لێو له‌ جوانی و ئه‌وین له‌ رێکه‌وتی 5ی پووشپه‌ڕی ساڵی 1351ی هه‌تاوی دا به‌ هۆی نه‌خۆشیی شێرپه‌نجه‌وه‌ ماڵئاواییه‌کی غه‌ریبانه‌ی له‌ ژیان کرد و له‌ سه‌ر ویست و داخوازیی خۆی له‌ داوێنی کێوی «ناڵه‌شکێنه»ی بۆکان بۆ هه‌میشه‌ تێکه‌ڵ به‌ خاکی پیرۆزی نیشتمانه‌که‌ی کرایه‌وه‌.

ئه‌مێستاش گڵکۆی پیرۆزی له‌ بۆکان رووگه‌ی پڕ له‌ ئه‌وینی هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌یه‌ که‌ خولیای ده‌نگ و هونه‌ری زیره‌کیان له‌ دڵان دایه‌ و له‌ به‌ستێنی بێ‌کۆتاییی ئه‌و ده‌نگه‌ ئاسمانی‌یه‌ دا ده‌رفه‌ته‌کانی ژیانیان ده‌لاوێننه‌وه‌ و له‌ نێو گۆرانی‌یه‌کانی دا واتای ژیان و ئاوات و دڵخوازییه‌کانیان وێنا ده‌که‌ن.

له‌ واقیع دا گۆرانی و ده‌نگی «زیره‌ک» هێمای پیرۆزی خۆزگه‌کانی مرۆڤی کورده‌ و له‌ هه‌میشه‌یی مێژوودا وه‌ک نمادێکی هه‌تایی شانازییه‌که‌ی بۆ کورد و مۆزیکی کوردی ده‌مێنێته‌وه‌. ره‌نگه‌ هه‌رگیز دوور له‌ راست‌بێژی نه‌بێ که‌ ئه‌گه‌ر بڵێین ده‌نگ و گۆرانی و هونه‌ری «زیره‌ک» مه‌ودای شانازی خوڵقێنی خۆزگه‌ی مرۆڤی کورده‌.

وریا رەحمانی