jalal rawangard 2016

یه‌کێ له‌ دیارده‌ نه‌خوازراوه‌کانی چاخی نوێ که‌ وه‌کوو نه‌خۆشییه‌کی واگیردار له‌ نێو کۆمه‌ڵگای ئه‌مڕۆییدا ته‌شه‌نه‌ی کردوه، ته‌ڵاقه‌‌.

 

له‌سه‌ر راو بۆچوونی زۆریه‌ک له‌ کارناسانی ئه‌م بواره‌، ئه‌م دیارده‌یه‌ به‌رده‌وام سڵامه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌روونی کۆمه‌ڵگایه‌کی ته‌ندروست ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌. به‌و هۆیه‌وه‌ که‌ ئه‌م رووداوه‌ هندێکجار ئاکام و ره‌نگدانه‌وه‌ی زۆر نیگاتیڤی له‌سه‌ر تاک و کۆمه‌ڵگا داناوه‌ و یه‌که‌مین قوربانییانی ئه‌م دیارده‌یه‌‌‌ و لێکترازانی بنه‌ماڵه‌کان،‌ منداله‌کانن.

 منداڵانێک که‌ ده‌بێ له‌ باوه‌شی گه‌رمی بنه‌ماڵه‌ و له‌ ژێر چه‌تر و چاوه‌دێری بنه‌ماڵه‌ به‌ تایبه‌تی دایک و باوک دا په‌روه‌رده‌ بکرێن و پێبگه‌ن و به‌ په‌روه‌رده‌یه‌کی دروسته‌وه‌ بنیاتنه‌ری داهاتوو بن. به‌ لێکترازانی  بناغه‌ی ‌بنه‌ماڵه‌کان، له‌ کۆمه‌ڵگادا وێڵ و سه‌رگه‌ردان ده‌بێت.

کاره‌سات هێنه‌رترین به‌شی ئه‌م رووداوه‌ کاتێکه‌ که‌ منداڵان و مێرمنداڵان له‌ نێوان شڵه‌ژانی و ئاژاوه‌ی بنه‌ماڵه‌دا شوێنی ئه‌من و سۆزی بنه‌ماڵه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ماڵدا و له‌ ده‌ورووبه‌ری پارکه‌کان یان له‌ نێوان ره‌فێق گه‌لێکی نه‌ناسراو ده‌بینێته‌وه‌. که هندێک جار‌ تاوان و به‌لاڕێداچوون و توندووتیژییه ‌پڕ مه‌ترسییه‌کانی سه‌رشه‌قامه‌کان و کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، یه‌که‌مین دژکرده‌وه‌ی ئه‌م رووداوه‌یه‌.

منداڵان و ته‌ڵاق 20984 510

تا ئێستا لێکۆڵینه‌وه‌ و توێژینه‌وه‌ی زۆر له‌ لایه‌ن کارناسانی ئه‌و بواره‌وه‌ له‌ هه‌مبه‌ر خه‌سار وێکه‌وتنی منداڵانی دوای جیابوونه‌وه‌ی دایک و باوک، کراوه‌. به‌س به‌داخه‌وه‌ هێشتا زۆر تاوان و ناته‌بایی له‌ کۆمه‌ڵگا ده‌بینرێت. تاوان بارانی سه‌ره‌کی ئه‌م به‌لاڕێدا چوونگه‌له‌، له‌ هه‌نگاوی یه‌که‌مدا له‌ ئه‌ستۆی کۆمه‌ڵگا و بنه‌ماڵه‌ و به‌رپرسان و داموده‌زگا ‌‌حکوومییه‌کانه‌، به‌و هۆیه‌وه‌ که‌ ئه‌گه‌ر دایک و باوک هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای پێکه‌وه‌نانی ژیانی هاوبه‌ش، هندێک به‌ وردبینی و ئاشنابوون  و یه‌کترناسینه‌وه‌ و له‌ دواتریشدا به‌ هۆی هندێک هۆکاری بێ بنه‌ما و هندێکجار یه‌کتر قه‌بوول نه‌کردن و نه‌سازان پێکه‌وه‌، به‌م شێوه‌یه‌ منداڵه‌کانیان سه‌رگه‌ردان و بێپه‌نا ئاواره‌ ناکه‌ن.

 

لایه‌نێکی دیکه‌ که‌ ده‌بێ دایکان و باوکان له‌بیریان بێ، که‌ ئه‌گه‌ر رۆژێک پێوه‌ندی سۆزداری و ‌عیشق له‌ نێوانیان نه‌ما و ئه‌وان بریاری جیابوونه‌وه‌ ده‌ده‌ن به‌مانای ته‌واوبوونی پێوه‌ندی سۆزداری منداڵه‌کانیان له‌گه‌ل هه‌رکام له‌واندا نییه‌ و نابێ منداڵ له‌ دوای جیابوونه‌وه‌ی سه‌رپه‌ناکانی له‌ سۆزی دایک و باوکی بێبه‌ش بێ، خاڵێکی جێگای لێ ڕوانین و گرینگ ئه‌وه‌یه‌ که‌ لانیکه‌م به‌ دوای جیابوونه‌وه‌ی دایک و باوکی حه‌فتانه‌ بیانبینێت و له‌ خۆشه‌ویستی ئه‌وان بێبه‌ش نه‌بێت.

به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هندێکجار ده‌بینرێ منداڵێک به‌ دوای گرتنه‌ ئه‌ستۆی سه‌رپه‌ره‌ستی یه‌ک له‌ دایک یا باوکی بۆ هه‌میشه‌ له‌ بینینی ئه‌وی دیکه‌ به‌ هۆکارگه‌لی جۆراوجۆره‌وه‌ بێبه‌ش ده‌بێ و ئه‌م زامه‌ ده‌روونییه‌، قه‌د بۆ مندالانی دوای ته‌لاق  قه‌ره‌بوو ناکرێته‌وه‌.

پێشنیاری کارناسان به‌ دایک و باوکان له‌م بواره‌دا ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌بێ هه‌لوومه‌رجی ده‌روونی  و هه‌ستی منداڵه‌کانیان له‌به‌رچاو بگرن و رێگا بده‌ن که‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر کاتێک منداڵ ویستی له‌گه‌ڵ هه‌رکام له‌ دایک و باوکی بێ یا به‌ ته‌له‌فوونی قسه‌ بکات و یا به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ک پێوه‌ندییه‌کی هه‌بێت له‌گه‌ڵ هه‌رکام له‌وان، به‌ ته‌واوی پشتیوانی بن و پێشوازی له‌ بکرێ له‌ لایه‌ن هه‌رکام له‌وانه‌وه‌.

 له‌هه‌مان حاڵدا هه‌وڵ بدرێ کتێبگه‌لی تایبه‌ت به‌و دیارده‌یه‌ که‌ له‌ هندێک شوێن ده‌ست ده‌که‌یت ‌ بۆ منداڵانی تووشبوو به‌و دیارده‌وه‌ به‌که‌ڵکه‌ دابیین بکرێ و  پێی بده‌ن بیخوێنێته‌وه‌. هه‌روه‌ها ده‌بێ له‌ کاتی دووباره‌ پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌شدا‌ راوبۆچوونی منداڵه‌که‌ی وه‌ر بگیرێ و به‌ ره‌زایه‌تی ئه‌و بکرێت.

چاره‌نووسی ژنان به‌ دوای ته‌ڵاق دا

ژن دوای ته‌لاق له‌گه‌ل زۆر کێشه‌ و یه‌ک له‌وان روانیینه‌ نیگاتیڤه‌کانی کۆمه‌ڵگا له‌هه‌مبه‌ر ژنانی تهڵاق دراو روو به ‌ڕوو ده‌بێته‌وه‌. دوای ته‌لاق باروودۆخی رۆحی ژنان له‌ چاو پیاوان زۆر سه‌خت تر و دژوارتر ده‌بێ . به هۆی ئه‌وه‌ی که‌ ژنان زیاتر له‌ رووی رۆحی و ئابوورییه‌وه‌ زیانی زیاتریان لێ‌ ده‌که‌وێت.

بۆیه‌ پێویسته‌ ئه‌وان به‌ به‌رنامه‌رێژییه‌کی وردتر و تۆکمه‌تر بۆ داهاتووی ژیانی خۆیان، بڕوانن.

به‌ باوه‌ڕی کارناسانی بواری کۆمه‌ڵایه‌تی، تاکه‌کان ده‌بێ پێش ده‌سپێکردنی ژیانی هاوبه‌ش له‌ پێوه‌ندی به‌ داهاتووی خۆیه‌وه‌ به‌ وردبیینیه‌وه‌ له‌ هه‌موو لایه‌نه‌کان و هۆکاره‌کانی پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش به‌ وردی بڕوانێ و تاوتوێی بکات . تا وه‌کوو هیچ کاتێک به‌ره‌وڕووی ئه‌م دیارده‌ دزێوه‌ نه‌بنه‌وه‌.

 

 هه‌ڵبه‌ت هندێک جار جیابوونه‌وه‌ ژیانێکی باشتری به‌دواوه‌ ده‌بێ، ئه‌ویش به‌ هۆی ئه‌وه‌یه‌‌ که‌ پیشتر به‌ چاو به‌سراوه‌یی که‌وتووه‌ته‌ نێو ژیانێک که‌ بۆ خۆی هه‌ڵی نه‌بژاردوه‌.

دواتر له‌و تاکه‌دا گه‌لێک لێهاتووی شاراوه‌یی که‌سایه‌تی ده‌روونی له‌ نوێنگه‌یه‌کی له‌بارتر دا سه‌ر هه‌ڵ ده‌دا و ده‌توانرێ و به‌ هاوکاری کۆمه‌ڵگا، ژن که‌ به‌ دوای منداڵان، دووهه‌مین توێژی کۆمه‌ڵگایه‌ که‌ زۆرترین خه‌ساره‌کانی دوای جیابوونه‌وه‌ به‌رۆکیان ده‌گرێت.

 بۆیه‌ زۆر جار به‌ دوای ئه‌و پێک گه‌یشتنه‌ نه‌خوازراوه‌، ئازاره‌ ده‌روونییه‌کانیان سارێژ ده‌بێته‌وه‌ و ده‌توانن به‌ سانای درێژه‌ به‌ ژیانی ئاسایی خۆیان بده‌ن.

 

ئه‌گه‌ر ژن رۆڵی دایکی هه‌یه‌، ده‌توانێ له‌ ماڵدا هه‌ستێ به‌ جێبه‌جێکردنی ئه‌و لایه‌نانه‌ی که‌ جێگای دڵخوازی خۆی و منداڵه‌کانیه‌تی.

گرینگترین راسپارده‌ی ده‌روونناسان بۆ ژنانی دوای ته‌لاق، پێکهێنانی سه‌رگه‌رمییه‌کی پۆزه‌تیڤ و به‌‌کهڵکی پیشه‌یی و خۆشگۆزه‌رانییه‌.

وه‌رزش خوێندنه‌وه‌ی کتێب گه‌لی جۆرارجۆر، درێژه‌دان به‌ قۆناغه‌کانی خوێندن، دۆزینه‌وه‌ی پیشه‌، فیربوونی مۆسیقا و نزیکایه‌تی له‌گه‌ڵ دۆست و که‌سانی نزیک، چوونه‌ لای راوێژکاری بنه‌ماڵه‌ و هه‌روه‌ها چوون بۆ‌ سه‌یران و گه‌شت و گۆزار و ... هتد. بۆ ژنان له‌ دوای ته‌لاقدا کاریگه‌ری زۆر باش و پۆزه‌تیڤیان ده‌بێ و به‌م شێوه‌یه‌ ژن ده‌توانێ رووداو و بیره‌وه‌ریه‌ تاڵه‌کانی پێشووی له‌بیر بکا و بیر له‌ ژیانێکی به‌خته‌وه‌ر بۆ‌ داهاتووی بکاته‌وه‌.

 

ژنان ده‌بێ سه‌رنج بده‌نه‌ ئه‌م خاڵه‌ گرینگه‌ی که‌ باشترین که‌س و دۆستیان بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێ رابردووی له‌ بیر بکا و بگه‌رێته‌وه‌ بۆ ژیانی ئاسایی و هه‌ست به‌ خۆبوونی به‌هێز بکا، ته‌نیا و ته‌نیا خۆیانن.

 ئه‌وه‌ ئه‌وانن که‌ ده‌توانن هه‌نگاوگه‌لێکی پته‌و و به‌ ئیراده‌یه‌کی به‌هێزه‌وه‌ رێگه‌ی ئوسووڵی و لوژیکی ژیان هه‌ڵبژێرن و به‌ ئامانجه‌کانیان بگه‌ن.

  خاتوو " ف. ل  ده‌ڵێ: به‌هۆی بێکاری هاوسه‌ره‌که‌م و تووشبوونی به‌ ماده‌ سڕکه‌ره‌کان، چی دیکه‌ نه‌مده‌توانی له‌گه‌ڵ هاوژینه‌که‌م ژیان به‌رمه ‌سه‌ر و دوای 5 ساڵ ژیانی هاوبه‌ش به‌ ناچار ته‌لاقم وه‌رگرت، چوونکه‌ به‌له‌به‌رچاوگرتنی هه‌لوومه‌رجی رۆحی و ده‌روونی زاڵ به‌سه‌ر ماڵدا درێژه‌دانی ئه‌م چه‌شنه‌ ژیانه‌م به‌ جۆرێک لێ تاڵ بوو و هه‌ستم ده‌کرد به‌ره‌و مه‌رگێکی ئه‌سپای ده‌ڕۆم.

 به‌ڵام ئێستاش و دوای ته‌لاق تووشی نه‌خۆشی خه‌مۆکی بووم، له‌حالێکیش دا که‌ بنه‌ماڵه‌که‌م له‌ بواری ئابوورییه‌وه‌ یارمه‌تیم ده‌ده‌ن، به‌و حاله‌ش هه‌ست به‌ ته‌نیایی و بێ ده‌ره‌نجامی ژیان و هه‌ست به‌ نه‌بوونی خۆم ده‌که‌م، به‌و هۆیه‌وه‌ خۆم به‌ ته‌نیا و داهاتووشم به‌ نادیار ده‌بینم.

ئازاره‌کانی دوای ته‌ڵاق

یه‌کێ له‌ گرینگترین لایه‌نه‌کانی ساڕێژکه‌ره‌وه‌ی ئازاره‌کانی ته‌لاق، باسکردن و سه‌ردان بۆ لای راوێژکاری پسپۆر و شاره‌زای تایبه‌ت به‌و بواره‌یه‌.

 به‌و هۆیه‌وه‌ تاک هه‌ست به‌ دڵشکاوی و بێ هیوایی و سه‌رلێشێواوی ده‌کا و بۆ بینینه‌وه‌ی رێگاچاره‌یه‌ک و زاڵبوونی به‌سه‌ر گرفته‌کانی، پێویسته‌ له‌گه‌ڵ که‌س یا که‌سانێکی شاره‌زا و ده‌رووناسی پسپۆر له‌و بواره‌دا قسه‌ بکا و له ‌گه‌ڵیان له‌ پێوه‌ندی دا بێت.‌

 گوێ نه‌دان به‌ کاردانه‌وه‌ و ده‌ره‌نجامه‌کانی ته‌ڵاق، که‌ ده‌بێته‌ هۆی خه‌سارویکه‌وتن و خه‌مۆکییه‌کی ئێگجار زۆری رۆحی و ره‌وانی، له‌ ئه‌نجامدا به‌ په‌راوێز که‌وتنی ئه‌و تاکه‌ له‌ کۆمه‌ڵگا ده‌گات.

 زۆرێک له‌ ده‌روونناسان و راوێژکارانی پسپۆر له‌و بواره‌دا، ژنان هیوادار ده‌که‌نه‌وه‌ که‌ ده‌توانن یارمه‌تی درووست و ئوسووڵی بنه‌ماڵه‌ و کۆمه‌ڵگا به‌سه‌ر ناره‌حه‌تی و گیروگرفتی خۆیاندا زاڵ ببن و ژیانێکی سه‌رکه‌وتوویان ببێت و ته‌نانه‌ت دووباره‌ بتوانن به‌ روانینێکی کراوه‌تر و به‌ربڵاوتر، به‌ره‌و هه‌ڵبژاردنی هاوژینێکی تر هه‌نگاو هه‌لبێنه‌وه‌.

 

به‌رای پسپۆڕانی ئه‌م بواره‌، روانینی کۆمه‌ڵگا به‌ره‌و رووی ئه‌و تاکانه‌ زۆر گرینگه‌ و کاریگه‌ری تایبه‌تی هه‌یه، و نابێ هه‌ڵسووکه‌وتی تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگا ئه‌وه‌نده‌ خراپ و نائوسووڵی بێ که‌ ژن ئه‌م بابه‌ته‌ به‌ گرفت و کێشه‌ بزانێت و له‌ کۆمه‌ڵگا دوور بکه‌وێته‌وه و به‌هۆی ترس له‌ روانینه‌کانی کۆمه‌ڵ له‌ دژوارترین حاڵه‌تدا ژیان به‌سه‌ر ببات.

ژنێکی  لاو که‌ تازه‌ له‌ هاوسه‌ری جیابوه‌ته‌وه‌، ده‌ڵێ: "له‌هه‌موو که‌س بێزارم. ته‌نانه‌ت پێم خۆش نیه‌ کار بکه‌م، به‌و هۆی ئه‌وه‌ی‌ که‌ هه‌ست ده‌که‌م تاکه‌کان به‌ چاوێکی دیکه‌وه‌ لێم ده‌ڕوانن".

 خه‌سارناسێکی پسپۆر له‌ بواری ئه‌و دیارده‌یه‌ له‌ وڵاتی بلژیک، له‌سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌که‌ به‌ هه‌مان شێوه‌ که‌ پێکه‌وه‌نانی ژیانی هاوبه‌ش و دروست ده‌بێته‌ هۆی نزیکبوونه‌وه‌ی پێوه‌ندی دوو لایه‌نه‌ و بارهێنانی منداڵانی لێهاتوو و شیاو و باش له‌ناو بنه‌ماڵه‌ و کۆمه‌ڵگادا، به‌و ئه‌ندازه‌یه‌ش پێکه‌وه‌نانی ژیانێکی بێبه‌رنامه‌ و ناڕێکوپێک و بێ بنه‌ما ده‌بێته‌ هۆی شکانی پێوه‌ندی سۆزداری له‌ بنه‌ماڵه‌ و تێکدانی شیرازه‌ی ماڵ و بنه‌ماڵه‌کان و کۆمه‌ڵگا و ژینگه‌یه‌کی له‌م چه‌شنه‌ ناتوانێت ببێ به‌ پشتیوانێکی پته‌و بۆ په‌روه‌رده‌یه‌کی درۆست و کارامه‌ بۆ منداڵان و مێرمنداڵان، و‌ له ‌هه‌مان حاڵدا ده‌بێته‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی زۆر به‌لاڕێداچوون و دابڕانی ئه‌خلاقی له‌ کۆمه‌ڵگادا. بۆیه‌ ده‌بێ تاکه‌کان به‌ پڕۆژه‌گه‌لێکی ورد و دروسته‌وه‌ پێشگیری له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م قه‌یرانه‌ له‌ ره‌وتی به‌ره‌وپێشچوونی کۆمه‌ڵگادا بگیردرێت.

دۆزیینه‌وه‌ی هاوڕێی باش

به‌داخه‌وه‌ ژن به‌ دوای ته‌لاق، زۆربه‌ی هاوڕێیانی سه‌رده‌مانی خێزاندارییه‌تی کۆنی خۆی به‌ هۆکار گه‌لێکی جۆراوجۆر و  له‌ ره‌وتی ژیانی نوێیدا له‌ ده‌ست ئه‌دات. به‌هۆی ئه‌وه‌ی هندێک جار ره‌ش بینی و بیرۆکه‌ نیگه‌تیڤه‌کانی کۆمه‌ڵگا ده‌بێته‌ هۆی پچڕانی پێوه‌ندییه‌ له‌مێژینه‌کانی ئه‌و تاکانه‌.

به‌ دابزانی ئه‌م پێوه‌ندییانه‌، هه‌ست به‌ ته‌نیایی ئه‌و تاکه‌ داده‌گرێت، که‌ هیچکات له‌باری رۆحی و ره‌وانییه‌وه‌ ئه‌م پچڕانانه‌ به‌ باش له‌قه‌ڵه‌م نادرێ و بۆ ته‌ندرووستی رۆحیش باش نیه‌ و ته‌نانه‌ت ده‌بێته‌ هۆی په‌شێو بوونی زۆر و به‌ره‌و ڕوو بوون له‌گه‌ڵ قه‌یرانه‌ رۆحی و ره‌وانیه‌کان.

له‌م سوونگه‌یه‌وه‌ راسپارده‌ی کارناسانی ئه‌م بواره‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ژنانی ته‌ڵاق دراو پێویسته‌ به‌ رۆیشتن بۆ ژینگه‌یه‌کی نوێ و دۆزینه‌وه‌ی هاورێ و راوێژکاری باش و لێهاتوو ژیانی نوێی خۆیان ده‌ست پێ بکه‌نه‌وه‌ تاکوو بتوانن له‌و رێگه‌یه‌وه‌ کاته‌کانی ته‌نیایی و بێکاری خۆیان پر بکه‌نه‌وه‌ و له‌هه‌مان کاتیشدا له‌ هاونشینی و ئامۆژگارییه‌ باشه‌کانی ئه‌وان که‌ڵکی پۆزه‌تیڤ وه‌ر بگرن.

ئاسه‌واره‌ ئابوورییه‌کانی دوای ته‌لاق

یه‌که‌مین و شوێندانه‌رترین ته‌نگ و چه‌ڵه‌مه‌کانی ته‌ڵاق له‌ زۆربه‌ی کۆمه‌ڵگاکاندا، گیروگرفته‌ ئابوورییه‌کانی دوای ته‌ڵاقه‌.

خاتوو "لنور ویتزمن مک" کۆمه‌ڵناس و مامۆستای زانکۆی برێکی کالیفۆرنیا له‌ وڵاتی ئه‌مریکا له‌ ده‌یه‌ی رابردووی زاینی دا توێژینه‌وه‌ گه‌لێکی جۆربه‌جۆری له‌ بواری ته‌لاق و ده‌ره‌نجامه‌کانی کردوه‌ ، ده‌نووسیت: "هه‌لوومه‌رجی ستانداردی ژیانی دوای جیابوونه‌وه‌ له‌ نیو ژنان له 70%  دێته‌ خواره‌وه‌. به‌ڵام هه‌لوومه‌رج و ژیانی ستانداردی دوای جیابوونه‌وه‌ بۆ پیاوان 40% گه‌شه‌ ده‌کات. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ چیدی مه‌سه‌له‌ی نه‌فه‌قه‌ و خه‌رجی ژیان و بنه‌ماڵه‌ بۆ پیاوان نامێنێته‌وه‌".

له‌ هندێک به‌شی ئه‌و توێژینه‌وه‌یه‌دا نوسراوه‌ که‌ ژنان و منداڵان دوای جیابوونه‌وه‌، به‌مانای ئاڵووگۆری کتوپڕ و دژوار له‌ هه‌لومه‌رجی ژیان به‌ تایبه‌ت له‌ بواری ئابوورییه‌وه‌یه‌. کاردانه‌وه‌ی ئه‌م ئالوگۆڕانه‌ له‌ پێشدا گۆڕینی شوێنی ژیان بۆ شوێنێکی خوارتر و به‌ کرێیه‌کی که‌متر و به‌لاوه‌نانی گه‌لێک له‌ خۆشگوزه‌رانییه‌ لاوه‌کیه‌کانی ژیانه‌. کاریگه‌رییه‌ ئابووریه‌کانی جیابوونه‌وه‌ له‌ هه‌ر وڵاتێکدا ۆاشاهه‌ڵنه‌گره‌، به‌ڵام ده‌بی بۆ پێشگیری ئاکامه‌کانی له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ رێگاچاره‌گه‌لێک ببینرێته‌وه‌.

مه‌یل بۆ سه‌رله‌نوێ پێکه‌وه‌نانی ژیانی هاوبه‌ش

به‌ پێی توێژینه‌وه‌کانی گه‌لێک له‌ لێکۆڵه‌رانی ئه‌م بواره‌، ژنان به‌ دوای ته‌لاق مه‌یلێکی که‌متریان بۆ سه‌رله‌نوێ پێکه‌وه‌نانی ژیانی هاوبه‌ش هه‌یه‌.

له‌ 30% ژنانی سه‌ره‌وه‌ی 30 ساڵ‌ که‌ جیا ده‌بنه‌وه‌ له‌چاو پیاونێک له‌م ته‌مه‌نه‌ دا که‌مترین مه‌یلیان بۆ پێکه‌وه‌نانی ژیانی هاوبه‌شی دووباره‌ هه‌یه‌.

ئه‌وڕۆکه‌ له‌گه‌ڵ چوونه‌ سه‌ری ئاماره‌کانی جیابوونه‌وه‌ له‌ زۆربه‌ی وڵاتان، لێکۆله‌رانی تایبه‌ت به‌و بواره‌ ده‌ستیان به‌‌ توه‌ژینه‌وه‌گه‌لێکی به‌رفراوان به‌ مه‌به‌ستی پێشگیری و گه‌شه‌ نه‌کردنی ئه‌و دیارده‌ نه‌خوازراوه‌ و پێشگیری له‌ کاردانه‌وه‌ خراپه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی، کردووه‌.

ژنێکی ته‌مه‌ن 26 ساڵه و فه‌وقه‌ لیسانسی پیشه‌سازی خۆراک،‌ ده‌ڵێ: من به‌ر له‌وه‌ی ژیانی هاوبه‌ش پێک بێنم خه‌ریکی کارکردن بووم له‌ پیشه‌که‌ی خۆمدا. ماوه‌ی 2 ساڵه‌ ژیانی هاوبه‌شم پێکهێناوه‌ له‌و ماوه‌یه‌ دا مێرده‌که‌م به‌ هۆی دڵپیسی و به‌ گومانێکی زۆره‌وه‌ نه‌یهێشت درێژه‌ به‌ کاره‌که‌م بده‌م، ته‌نانه‌ت ئه‌و کاره‌ش که‌ پیشه‌که‌م ته‌رک کرد ئه‌وی رازی نه‌کرد و هه‌موو رۆژێ به‌هه‌ڕه‌شه‌ و لێدانێکی زۆر منی ده‌خسته‌ ژێر لێکۆلینه‌وه‌ و لێپرسین که‌ بۆ فلان کارم کردوه‌، یا له‌گه‌ل فلان که‌س پێوه‌ندیم هه‌بووه‌ یا به‌ ته‌له‌فوون قسه‌م کردوه‌ و ... هتد، تاکوو ئه‌م وه‌زعه‌ داخراو به‌سراوه‌یه‌ منی ناچار به‌ جیابوونه‌وه‌ کرد. ئێستا و دوای جیابوونه‌وه‌م زۆربه‌ی کاته‌کانی خۆم به‌ کار و چالاکی له‌ بواره‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان دا پڕ کردوه‌ته‌وه‌ و ژیانی خۆم بۆ پشتگیری له‌و ژنانه‌ی که‌ تووشی هه‌مان کیشه‌و گرفت ده‌بنه‌وه‌،ته‌رخان کردوه.‌ تا راده‌یه‌کیش به‌ کار و درێژه‌دانی پیشه‌که‌م توانیوومه‌ ژیانی ئاسایی خۆم به‌رمه‌ سه‌ر و گرفته‌ ئابووریه‌کانی ژیان چاره‌سه‌ر بکه‌م.

رێگاچاره‌گه‌لێک که‌ ده‌وڵه‌تان ده‌بێ بیگرنه‌ به‌ر

به‌ڕای زۆرێک له‌ کارناسانی بواری کۆمه‌ڵایه‌تی، زۆربه‌ی ژنان له‌ ترسی گیروگرفت گه‌لی ئابووری، پشتگیری نه‌کردنی کۆمه‌ڵگا، روانینه‌ نیگه‌تیڤه‌کانی تاکه‌کان، زۆر هۆکاری دیکه‌ مه‌جبوور به‌ ته‌حه‌مول کردنی شه‌رایه‌ت و هه‌لومه‌رجی زۆر‌ دژوار‌ ده‌بن، که‌ کاردانه‌وه‌ی زۆر خراپ له‌سه‌ر ژیانی ئه‌و تاکه‌ داده‌نێت. بۆیه‌ ده‌بێ ده‌وڵه‌تان له‌ هه‌ر کام له‌ وڵاتان بۆ پشتیوانی له‌م توێژه‌ زوڵملێکراو و بێسه‌رپه‌نایه‌، رێگاگه‌لێکی گۆنجاو بۆ پێشگیری زیاتر له‌ زه‌ره‌رمه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگا بگرێته‌ به‌ر و به‌ دانانی یاسای تایبه‌ت له‌به‌رژه‌وه‌ندی زولم لێکراوه‌کان زیاتر پشتگیری ئه‌و توێژه‌ بێت، تاکوو ئه‌م توێژه‌ی کۆمه‌لگا به‌ ئارامی و‌ خه‌یاڵێکی ئاسووده‌وه‌ درێژه‌ به‌ ژیانی ئاسایی و سه‌ربه‌ستانه‌ی خۆیان بده‌ن.

 

 به‌ خۆشیه‌وه‌ ئێستا له‌ سه‌رانسه‌ری جیهان، له‌ لایه‌ن بنیاته‌ خێرخوازه‌ حکومی و نا حکومییه‌کانه‌وه له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دان  بۆ ئه‌و ژنانه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌و گرفت و کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ به‌ره‌وروو ده‌بن، بنکه‌ و سه‌رپه‌ناگه‌لێک دروست بکرێ، تاوه‌کوو هه‌م پشتیوانێک بێ بو ئه‌وان ‌و هه‌میش پێشگیری له‌ ئاواریی‌ و سه‌رلیشێواوی و بێ په‌نایی ئه‌و توێژه‌ بگیردرێ، و تا راده‌یه‌کیش له‌ کێشه‌ و گرفته‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگا پێشگری بکرێت.

زۆر جار له‌و بنکه‌گه‌له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌ ده‌درێ که‌ به‌ شێوه‌یه‌ک بتوانرێ له‌ بواری ئابووری و پشتوانه‌یه‌کی ماڵی بۆ ئه‌و ژنانه‌ و هه‌روه‌ها ئاسانکاری بۆ به‌ره‌وپێش چوون و بردنه‌سه‌ری ئاستی زانیاری و ئاگایی زانستی ژنان و هه‌ر بوارێکی که‌ پێیان خۆش بووبێ کلاس و خولگه‌لێکی تایبه‌تی و ماوه‌ به‌ ماوه‌یان بۆ بکرێته‌وه‌. به‌ شێوه‌یه‌کی رێکوپێک به‌ تایبه‌ت له‌ سه‌ره‌تاکانی چوونه‌ ناو ئه‌و شوێنگه‌له‌وه‌ به‌رنامه‌گه‌لی راوێژکای حه‌فتانه‌ یان بۆ داده‌نرێت و هه‌روه‌ها شوێن گه‌لێکی وه‌ک کتێبخانه‌ و سالۆنی وه‌رزشی و ... هتد کاته‌کانی ته‌نیای و بێکاری ئه‌وان پڕ ده‌کاته‌وه‌.

 

ئه‌گه‌ر ژن به ‌له‌ به‌رچاو گرتنی هه‌لومه‌رجی ژیانی له‌ بواری ئابوورییه‌وه‌ له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌تان و یا ئورگانێکی حکومیه‌وه‌ پشتگیری له‌ بکرێن، ده‌توانن به‌ باوه‌ر به‌خۆبوونیان و به‌ بیرێکی کراوه‌تر و ئاسووده‌وه‌ درێژه‌ به‌ ژیانی ئاسایی خۆیان بده‌ن و به‌سه‌ر به‌شێکی زۆر له‌ دڵه‌راوکێ و خه‌م و ئازار و گۆشاره‌ ده‌روونیه‌کانی ده‌ورانی دوای جیابوونه‌وه‌ سه‌ر بکه‌ون، و شکسته‌ رۆحی و ره‌وانییه‌کانیان که‌م بکه‌نه‌وه‌.

جه‌لال ره‌وانگه‌رد