Mosul Iraq

sadfszz

شاکار ئیبراهیم
بەکالۆریۆس لە زانستە رامیارییەکان

   

لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا بەشێك لە خاكی ئەو ئیمپراتۆریەتە  بریتیبووە لە موصڵ كە یەكێكبووە لە ڕێگا سەرەكیەكانی بازرگانی بۆ دەوڵەتی عوسمانی , لە دوای ڕوخانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە چارەكی یەكەمی سەدەی بیستەمدا موصڵ چوە چوار چێوەی دەوڵەتە تازە دروست بووەكەی عێراق ئەویش بەپێ‌ ئەو ڕێكەوتنەی لە نیوان دەوڵتە زلهێزەكەی ئەو كات هاتە ئاراوە لەوانە بەریتانیا و فەرەنسا , موصڵ جیا كرایەوە لە خاكی عوسمانیەت لەسەردەمی كمال ئەتاتوركی توركیەوە تاكو ئەمرۆی ئەردۆغانی صوڵتان گەرانەوەی ئەو خاكە بۆ سەر ئەو ئیمپراتۆریتیە بەشێك بووە لە پلان و بیركردنەوە ستراتیجیەكانی تورك تەنانەت بۆ توركەكان گەرانەوەی خاكی موصڵ بۆ سەرخاكەكەیان وەك خەونێكی سیاسی نەوە سیاسیەكانی سەركردایەتی سیاسی توركی لێ‌ هاتووە وەك چۆن لە كتێبەكەی داود ئۆغڵوا هاتوو دەڵێت    ( توركیا لە 2012 دەبێت هەوڵی گەڕانەوەی  ئەو خاكانە بدات كەلە 1912  لەدەستی داوە لەوانە خاكی موصڵ ) .

گرنگی موصڵ بۆ توركیا بەپێ‌ قوناغە سیاسیەكانی ئەو وڵاتە گۆرانكاری بەسەردا هاتووە ئەگەر لەسەردەمی ئەتاتوركدا موصل زیاتر گرنگیەكی بازرگانی و دەولی لە فكری ئەتاتوركدا داگیركردبێت لەو پێناوەدا كاری كردبَت بۆ گەرانەوەی ئەو خاكە بۆ سەر دەوڵەتە نوێكەی كەلەسەر پاشماوەی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی ڕوخاو بونیاتی نا ئەوا لە ئێستادا لای ئەردۆغان موصڵ بەشێكە لە پلانێكی  ستراتیژی لە دروسستكردنی عوسمانیەتە نوێكەدا بەسەكردایەتی صوڵتان ئەردۆغان  كەهەر لە سەرەتای گرتنە دەستی دەسەڵاتی توركیا لەلایەن پارتی دادوگەشەپێدانەوە دروستكردنی دەوڵەتی عوسمانیەتی نوێ‌ وەك هێڵیكی فكری ستراتیجی ئەو پارتە ڕاگەینراو كاری لە پێناودا بۆ كرا .

 لە ئێستادا موصڵ بۆ توركیا  گرنگیەكی سیاسی و سەربازی و ئابوری هەیە توركیا دەیەوێت لە ڕێگەی دەستگرتن بەسەر موصڵدا ئابڵوقەیەكی سەربازی بخاتە سەر پارتی كریكارانی كوردستان كە لە ساڵی( 1984) وە لە جەنگێكی قورسدایە لەگەڵیدا زیان و زەرەرێكی زۆری گیانی و مادی بەهۆی ئەو شەرەوە بەركەوتووە كە بنكەی سەرەكی ئەو پارتە لە  باكوری عیراقە توركیا دەیەوێت كۆتای بهێنێت بەو شەرە ئەویش لەڕێگەی دەستگرتن بەسەر بەشێك لە خاكی موصڵدا  دەیەوێت بەرەیەكی شەر لە موصڵەوە دژی ئەو پارتە كوردیە بكاتەوە  هێزەكانی لە موصڵەوە بەرەو باكوری عێراق ببات هێرشبكاتە سەر ئەو پارتە هەر لەڕێ‌ دەست گرتن بەسەر موصڵدا توركیا دەیەوێت شكست بەو پڕۆژە كوردیە بهێنی كە لەدوای شۆرشی بەهاری عەرەبیەوە لە سوریا هاتۆتە ئارەوە كە توركیا وەكو مەترسیەكی راستەقینە سەیری ئەو پرۆژە نوێە كوردیەی كردووە  هەمو هەوڵە سیاسی و دەولیەكانی بەكار خستوە بۆ لەناوبردنی ئەوپڕۆژە نوێە دەكرێت ئامنجیكی سەرەكی توركیا لە موصلی دوای داعش لەناوبردنی ئەو ئەزمونەبێت .

 موصڵ خاوەن قوڵاییەكی جێۆپۆلەتیكیە كە دەكرێت لەوێوە ملاملانێ‌ هیزە هەرێمە ركابەرەكانی توركیای پێ‌ بكات لەوانە ئێران كە لە ئێستادا بونیكی ئاشكاری لە عێراق بەگشتی دا هەیە لەم ململانێە ئیقلیمیەدا توركیا  پشت بە هەستە سونیەكەی خەڵكانی موصڵ دەبەستێت دژی مەزهەبی شیعە گەرای عێراقی بە سەرۆكایەتی قوتبی شیعی ئێرانی كەلە ئێستادا سونەكانی عێراق لەلاوازترین بارودۆخی سیاسی دان ئەوەش بەهۆی ئەو ناكۆكیە سیاسیانەی لەناو خودی ماڵی سونیدا بوونی هەیە هەمو ئەگەرەكان بەرەو ئەوە دەچن دوای شەری موصڵ  و لەناوبردنی داعش بارودۆخی سیاسی سونەكانی عێراق بەرەو توندبونەوەی ململانێكان بڕوات توركیا دەیەوێت ئەو باردۆخە لە بەرژەوەندی خۆی یەكلای بكاتەوە . 

  خاكیی موصڵ خاكێكی بە پیتە بە سەرچاوە سروشتی كانزایەكان كە بۆ توركیا ئەو مادانە گرنگیەكی زۆری هەیە بەتایبەتی غاز و نەوت كە نەبوونی ئەو مادانە لەناوی چوارچێوەی جوگرافیا سیاسیەكەی توركیادا وەك خاڵكی لاوازی ئەو دەوڵەتە سەیر دەكرێت  توریكا دەیەوێت لەڕێگەی موصڵەوە لانی كەم بەشێك لە كێشەی نەبوونی سەرچاوە سروشتیە كانزاییەكان لە خاكەكەیدا چارەسەربكات كە ساڵەنە بودجەیەكی زۆر تەرخان دەكات بۆ دابینكردنی ئەو مادا سروشتیانە جیا لەوە زۆر جار لە ملاملانێ‌ نێودەڵەتیەكاندا نەبوونی ئەو سەرچاوە  كانزاییە سروشتیانە  وەك كارتێكی سیاسی و فشار دژی توركیا بەكار هاتووە .