وته‌ی مانگ

IMG 20181009 192927 797

 
 
ئەگەر بمانهەوێ باسێکی کورت لە ئەرکی حکوومەت بەرانبەر بە کۆمەڵگا و توێژەکانی بکەین، لە پێناسەیەکی گشتیدا ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت کە زۆربەی  دەوڵەتانی جیهان یەکێک لە سیاسەتە سەرەکییەکانیان باشتر کردنی ڕەوشی ژیانی خەڵک و هەوڵدانی بەردەوام بۆ ئاسودەتر کردنی ژیانی خەڵکی وڵاتەکەیانە، بەڵام ئەگەر بمانهەوێت کۆمەڵگا دابەش بکەین بە سەر توێژەکاندا دەبینین کە دەوڵەتەکان بۆ هەر توێژێک بە پێی تەمەن و ئاستی کاریگەری لە وڵاتدا بەرنامە و پلانی جیاواز و تایبەتیان هەیە، یەکێک لەو توێژانە کە لە زۆربەی وڵاتاندا بایەخێکی زۆری بۆ دادەندرێت و وەکوو سەرمایەیێک سەیری دەکرێت و حکوومەت بەردەوام هەوڵ دەدات بۆ پێگەیاندن و باشتر کردنی ڕەوشی ژیانیان لە سەرجەم بوارەکاندا توێژی لاوانی کۆمەڵگان.
 
 
لاوان بە پێی ئەو وزە و کاریگەرییەی لە سەر وڵات و ئاستی بەرەوپێشچوونی وڵات لە بوارە جۆراوجۆرەکاندا هەیانە، وەکوو توێژێکی چالاک و کۆڵەکەیەکی سەرەکی لە بەدەنەی کۆمەڵگادا دەکرێت داخوازی و ویستی زیاتری لە چاو توێژەکانی دیکەی کۆمەڵگا لە دەسەڵات هەبێت و بەردەوام بۆ باشتر بوونی دۆخی ئێستایی، بۆ ئاستێکی بەرزتر لە بوارە جۆراوجۆرەکانی وەکوو خۆش بژێوی، باشتر بوونی ڕەوشی کار و دابین کردنی پێداویستی زیاتر بۆ ئەوەی لاوان بتوانن چێژ لەم بڕگەیەی تەمەنیان ببینن هەوڵ بدەن و هەروەها دەنگیان هەڵبرن و بیگەیێننە کەسانێک کە جێبەجێکاری ئەم داخوازییانەن.
 
 
وەکوو باس کرا لە زۆربەی وڵاتەکان بەم شێوەیە، بەڵام لە چەند وڵاتێکدا کە ڕێژەیان زۆر کەمە و لە یەکەمین وڵاتەکان کە بە پێچەوانەی ئەم عورفانە وڵات بەرێوە دەبەن، وڵاتی ئێرانی ژێر دەسەڵاتی ویلایەتی موتڵەقەی فەقییە، لەم دەسەڵاتە تێئۆکراتیکەدا جگە لە ئایدیا و باوەڕمەندی خۆیان هیچ فکرێکی جیاوازیان قبووڵ نییە و بیرجیاوازەکانیش بە دوژمن و کەسانێکی شایانی مردن دەزانن، لە دەسەڵاتی موتڵەقەدا کە زیاتر وەکوو شرک دەتوانین پێناسەی بۆ بکەین تا سێبەری دەسەڵاتی خودا لە سەر زەوی، حکوومەتێک کە ڕەوایی لە زانایانی مەعسوومناس وەرگرتووە و خەڵک تەنیا یەک بژاردەیان لە بەرانبەریدا لە بەردەستە و ئەویش قبووڵ کردنی ئەم دەسەڵاتەیە بە هۆی ئەوەی  لە ئەگەری دژایەتی کردن بە پێی یەکێک لە فەرموودە (حەدیس) دەستکردەکانی ئیمام سادق دژایەتی کردنی حوکمی حاکمی ئیسلامیی، دژایەتی کردنی بنەماڵەی ئەوانە و دژایەتی کردنی ئەوانیش دژایەتی کردن لە گەڵ خودایە، ئەمەش لە ئێستای وڵاتی ئێراندا سزا و بڕیاری کوشتنی بۆ دیاری کراوە.
 
 
لەم وڵاتەدا لە لایەن دەسەڵاتەوە ئەوپەڕی هەوڵ دەدرێت بۆ ئەوەی ڕێگە نەدەن لاوان درزی نێوان جیلەکان هەست پێ بەکەن و ڕێگە لە هاودەنگ و هاوڕەنگ بوونی لاوانی وڵات لە گەڵ لاوانی جیهان  دەگرن، ئەم توێژە لە ژێر چاوەدێری  تونددان بۆ ئەوە یکە ڕۆاڵەت و دەرونیان  ئەگەر بە کەڵک وەرگرتن لە توندوتیژیش بێت بهێننە سەر ڕۆاڵەتی و مەعنەوییاتی خۆیان، ئەمە دژی ئەم بابەتە سەڵمێندراوەیە کە لاوان بەردەوام ژیانێکی جیاوازیان لە گەڵ جیلەکانی پێش خۆیان هەیە و هیچ دەسەڵاتێک و بەرنامەیەکیش توانای پێشگرتن بەم ئالوگۆڕ و جیاوازییانەی نییە.
 
 
لاویەتی یەکێک لەو بڕگە گرینگانەی  تەمەنی مرۆڤە کە تایبەتمەندی و پێداویستی تایبەت بە خۆی هەیە ئەگەر بمانهەوێت لە سەرەکیترین  تایبەتمەندییەکانی ئەم توێژە باس بکەین  نوێگەرایی و چالاک بوون و… بە مێشکمان دەگات، بەڵام ئەم توێژە پێداویستی تایبەتیشی هەیە وەکوو پەردوەردە بوون، هەبوونی هەلی کار کردن، پێکهێنانی ژیانی هاوبەش و… کە لە وڵاتێکی وەکوو ئێراندا بە هۆی سیستەمی حاکم، و نە بوونی پێداویستییەکانی لاوان  تایبەتمەندییەکانیش ئالوگۆڕیان بە سەردا هاتووە.
 
 
ئەو لاوانەی کە زۆرینەی خەڵکی وڵات پێک دهێنن بە هۆی هەڵسوکەوت و سیاسەتە دژە مرۆڤانەکانی حکوومەت،  ئەو توێژەی کە دەبوو چالاک بێت و کاریگەریی پۆزەتیڤی لە سەر وڵات هەبێت بە هۆی دۆخی هەنووکەیی زۆربەیان تووشی خەمۆکی و بێ هومێد بوون لە باشتر بوونی دۆخی ئێستایی لە ژێر حوکمی ئەم دەسەڵاتە، بە هۆی ئەم لەمپەر سازکردنانەی حکوومەت لە بەردەم لاوان زۆربەیان چالاکی و هەوڵدان بۆ نوێگەراییان لاواز بووەتەوە و ئەمەش داهێنانی کز کردۆتەوە. حکوومەت بۆ ئەوەی هێز و توانایی گۆڕانکاریی لە ئەم توێژە بگرێتەوە کارگەلێکی وەکوو لەژێر چاوەدێری گرتنی تووند و بڵاوکردنەوەی ڕێکخراوی مادەهۆشبەرەکان لە نێوان لاواندا هەوڵی ئەوەی داوە تا ئیرادەی بەرەنگاربوونەوە و دژکردەوە لە بەرانبەری نادادپەروەییەکان لە بەهێزترین و کاریگەرترین توێژی کۆمەڵگا بستێنێت.
 
 
لە سەرەتاییترین پێداویستییەکانی لاوان لە کۆمەڵگادا پەروەردە و بارهێنان و فێر کردن بە شێوەیەکی شیاوە کە حکوومەت دەبێت ئەم پێداویستییە و پێداویستییەکانی تر دابین بکات، بەڵام حکوومەت بە پێچەوانەی ئەم ئەرکەی بە هۆی بارهێنانی دۆخێک بۆ بەدیهێنانی  ئامانجە بەرزەکانی سیستەمی ویلایەتی فەقیی بووەتە هۆی وازهێنانی هەزاران لاو لە خوێندن بە هۆکاری کەم داهاتی و دابین نەبوونی پێداویستییەکانی خوێندن، ئەمەش لە حاڵێکدایە کە حکوومەت بۆ چاپ و بڵاوکراوە ئایینیەکانی تایبەت بە مەزهەبی شیعە  هاوشێوەی تحریر الوسیلە، کتێبە بێ سودەکەی خوومەینی بە هەزاران میلیارد خەرج دەکات، بەڵام چەند قات کەمتر تەرخان دەکرێت بۆ پەروەردە و پێگەیاندنی لاوان لە ئاستەکانی خوێندندا.
 
 
یەکێک لە پێداویستییەکانی تری لاوان هەلی کارە بۆ ئەوەی بتوانن ئابوورییەکی سەربەخۆیان هەبێ بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی پرۆسەی ژیان، بۆ گەیشتن بەم ئامانجانەش دەبێت مەجالێک بۆ کارکردن و کەڵک وەرگرتن لە توانا و وزەی لاوان هەبێت، لە وڵاتی ئێرانی ژێر دەسەڵاتی ویلایەتی فەقیی نە تەنیا ئەم هەلومەرجەی نەڕەخساندووە بەڵکوو بایەخێکی ئەوتۆش بە توانای لاوان نەدراوە  بگرە بە هۆی سیاسەتە هەڵەکانی دەسەڵات لە ئاستی دەرەوە و ناوخۆ بووەتە هۆی لە کارکەوتنی زۆر شوێنی وەکوو کارگە و کارخانەکان کە دەرنجامەکەی بووەتە هۆی بێکاری چەند میلیون کەس و خۆکوشتنی سەدان کەس لە ڕووی بێکاری و نەدارییەوە و سەدان لێکەوتەی تری کۆمەڵایەتی و ئابووری  لێکەوتووەتەوە، ئەمە لە حاڵێکدایە کە هیچ هەڵسەنگاندنێک و ڕێگاچارەیەک لە لایەن حکوومەتەوە بۆ باشتر کردنی دۆخەکە پێشنیار ناکرێ جگە لە کۆمەڵێک درۆشمی بێ کردەوە.
 
 
سەرەتاییترین مافێک کە مرۆڤ هەیەتی مافی دەربڕینی ڕاوبۆچوون لە سەر  سیاسەت و بابەتەکانە، بەم پێیەش کە لاوان خاوەنی هەندێک تایبەتمەندی چالاکترن لە چاو توێژەکانی تر، بە شێوەیەکی خێراتر لە بەرانبەر سیاسەت و بابەتەکان هەڵوێست دەگرن و ڕوانگەی خۆیان سەبارەت بە بابەتەکان باس دەکەن، ئەمەش لە  زۆربەی وڵاتەکان  هەڵسوکەتێکی ئاسایی لە گەڵ دەکرێت و کەڵکی بە سودیشی لێ وەردەگیرێت، بەڵام لە وڵاتێکی وەکوو ئێرانی هەنووکەییدا ئەم مافە وەکوو تاوانێک سەیر دەکرێت و هەر چەشنە هەڵوێست گرتن و ڕوانگەیەکی دژی سیاسەتی ولایەتی فەقیی و جیاواز لەگەڵ ڕای  ویلایەتمەعاشان مۆرکێکی محاربە و مفسد فی الارض (شەڕ لەگەڵ خوا)  پێ دەچەسپێندرێت و ڕەوانەی چاڵە ڕەشەکانی ژێر زەوینی دەکریێت، بە کردەوەیی ڕەوشێک حاکم بووە کە هەر جووڵەیەک بکرێت و بگوترێت، دەبێت قبووڵ بکرێت و لاوان و کۆمەڵگا مافی دەربڕینی ڕاوبۆچوونیان نییە.
 
 
دەسەڵاتی ویلایەتی فەقیی تەنیا لە چوارچێوەی وڵاتی ئێران و  هەڵسوکەوتی دژە مرۆڤانەی لە گەڵ توێژی لاوانی ئێراندا قەتیس نابێتەوە، بەڵکوو بۆ گەیشتن بە ئاوات و ئامانجەکانی وەکوو گواستنەوەی شۆڕش و بڵاوکردنەوەی فکرییەت و بەرفراوان کردنی دەسەڵاتەکەی، لە لاوانی وڵاتانی دراوسێ و دوورتریش کەڵک وەردەگرێت بۆ ئەوەی خەیاڵەکانی وەکوو گەیشتن بە هیلالی شیعیی و نیشاندانی زاڵبوونی بە سەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە زیاتر وەکوو حەز و ئارەزووەکانی هیتلەر بۆ داگیرکاری دەچێت کەڵک وەردەگرێت و لاوان بۆ ئاژاوە سازکردن لە ناوچەکە و هەڵگیرساندنی شەڕ بەکار دەهێنێت، بە سازکردنی میلیشیای چەکدار لە لاوانی وڵاتانی وەکوو پاکستان، ئەفغانستان، عێراق، سوریە ، یەمەن و لۆبنان کە بە ناوی جۆراوجۆر لە ژێر فەرماندەیی سوپای قودس، بۆ مەبەستە خەیاڵاوییەکانی ویلایەتی فەقیی بە کوشت دەدرێن و کەڵکی ئامرازییان لێ وەردەگیرێت.
 
 
لە کۆی ئەم هەڵسوکەت کردنەی دەسەڵاتی ویلایەتی موتڵەقەی فەقیی لە گەڵ لاوانی ناوخۆ و دەرەوەی وڵاتی ئێرانیش، بەم دەرەنجامە دەگەین کە ئەم دەسەڵاتە لە پێناو گەیشتن بە ئامانجە سەرەڕۆییەکانی کە لە لایەن کۆمەڵگای جیهانیشەوە قبووڵ ناکرێت ئامادەیە گەنجانی ئێران و سەرمایەی وڵاتی ژێر دەسەڵاتیان بۆ ئایدئۆلۆژییەک کە لە ئێستادا لە لایەن خەڵکی خۆشیانەوە پشتی تێکراوە بە فیڕۆ بدەن، ئەم سیاسەتە پڕ لە هەڵانەی حکوومەت و چەقبەستووییە بۆتە بە هۆکارێک کە ئێستا لاوان ڕێگەی بەرەنگاربوونەوە و خەبات کردنی هەمەجۆریان بە دژی ئەم فکرییەت و دەسەڵاتەیان گرتووەتە پێش و تەنیا ڕێگەچارەی حکوومەت بۆ ئەم پرسە بووەتە تیرۆر کردن و سەرکوت کردنی ناڕازیان، مێژوو ئەمەی سەڵماندووە کە ترساندن و تۆقاندن و تیرۆر و کوشتن هیچ کام پێش بە ڵاوان و خەبات کردن بۆڕزگار بوون لە ژێر دەستی دیکتاتۆر و توتالیتەرەکان ناگرێت و لە کۆتاییدا ئەم دەسەڵاتەش وەکوو هاوشێوەکانی تری بە دەستی خەڵک و لە ناوخۆیەوە دەڕۆخێت.
 
 
 
نووسین: عومەر فەخرەدین فەر

jalal rawangard 2015 aa 

ده‌ستپێک بۆ هەڵسەنگاندن پێویستە ناسینێکی تەواومان لە کاری رێکخراوەیی هەبێت.   

 

 

 

jalal rawangard 30.11.1394 c

 

لە کۆڕی گشتی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە رێکەوتی١٧ی دێسامبری ١٩٩٩ی زاینی، رۆژی ١٢ی ئاگۆست وەک رۆژی جیهانی لاوان بەمەبەستی "دروستکردنی دنیایەکی باشتر، لەگەڵ لاوەکان" دیاری کرا.    

 

 jalal rawangard 1393.5.22

یه‌کیه‌تیی لاوان وه‌کوو، یەكەم رێكخراوی تایبەت بە توێژی لاو له‌ سه‌رده‌می یه‌که‌م کیان و ده‌سه‌لاتی سیاسی مۆدێڕنی کورد لە کۆماری کوردستان دا و بۆ كۆمەڵێك ئامانجی درێژخایەن، دامه‌زراوه‌  و تا ئێستا رێگایەكی بە درێژایی  71ساڵی پڕ لە هەوراز و نشێوی بڕیوە و ئێستاش وه‌ک جاران قورس و قایم، لە گەڵ ئاڵووگۆڕەكانی جیهانی و ناوچەیی بە هه‌وڵ و تێكۆشان بە مەبەستی گەیشتن بە ئامانجەكانی، درێژه‌ به‌ خه‌بات ده‌دا.  

 

nwebunewe lawan 95 ئەوەی مەبەستمە لەم گوتارەدا ئاماژەی پێ بدەم خوێندنەوەیەکە لەسەر نویگەرایی و ئالووگۆڕ بە تایبەت لە شێوەکاری رێکخراوەیی و کاریگەرییەکانی بخەمە روو.