وتووێژ - نوسراو

photo 2018 12 10 00 01 51

 
 
ڕۆژی ١٠ دێسامبر لە سەر بڕیارێکی ڕێکخراوی جیهانی یونێسکۆ وەکوو ڕۆژی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ ناودێڕ کراوە و هەر ساڵە لەو ڕۆژەدا کۆمەڵێک چالاکی جۆراوجۆر لە ئاستی جیهاندا ئەنجام دەدرێت.
ماڵپەڕی لاوان بۆ تیشک خستنە سەری زیاتری ئەو ڕۆژە و هەروەها پێشلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، وتوێژێکی لە گەڵ خاتوو ژیلا موستەئجێر ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەریی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو پێکهێناوە کە لە خوارەوە دەیخەینە بەر دیدی خوێنەرانی ماڵپەڕێ لاوان.
 
لاوان:  ئەگەر دەکرێت بە کورتی باسی ڕۆژی ١٠ی دێسامبر و هۆکارەکانی دەستنێشان کردنی ئەو ڕۆژەمان وەکوو ڕۆژی  جیهانیی مافەکانی مرۆڤ بۆ باس بکەن.
ژیلا موستەئجێر: ڕۆژی ١٠ دێسامبر بە رۆژی جیهانی مافی مرۆڤ دەناسرێت، ئەم ڕێکەوتە چەند ساڵ دوای کۆتایی هاتنی شەڕی دووهەمی جیهانی دیاری کرا، دوای دانیشتن و بریار دانی وڵاتانی ئەندامی لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ئەوەیکە دەبێت بیرێک بکەنەوە و چیدی نەهێڵن جیهان بەرەوە شەڕێکی دیکە هەنگاو بنێت، ئەوان جارنامەی مافی مرۆڤیان نوسی و پەسەندیان کرد و بۆ ڕێزگرتن لەم جارنامەیەش ڕۆژی ١٠ی دێسامبریان وەکو ڕۆژی جیهانی مافەکانی مرۆڤ دیاری کرد. ئەم ڕۆژە لە ساڵی ١٩٤٨ دیاری کرا و یەکەم جار لە ساڵی ١٩٥٠ یادی کرایەوە. 
 
لاوان:  گرینگی  دیاری کردنی ئەم ڕۆژە لە چیدایە و  بۆ چی ئێمە دەبێ هەوڵ بدەین ئەو ڕۆژە  لە نێو ڕۆژژمێری خۆمان جێ بخەین و  ڕێزی لێ بگرین؟
 
ژیلا موستەئجێر: ئەم ڕۆژە جیهانییە، لە هەموو جیهان پرسی مافی مرۆڤ و ڕێزگرتن لەو بڕگانەی لە جارنامەی مافی مرۆڤدا نووسراوە، زەرورەرتێکی هەمیشەیی و هەنووکەییە، ئێمەش وەکوو نەتەوەی کورد لە وڵاتێکدا بە ناوی ئێران کە سەرقافڵەی ئەو وڵاتانەیە کە لە لیستی رەشی پێشێل کردنی مافەکانی مرۆڤن، دەژین، دەبێت هەمیشە هەوڵ بدەین ئەم پێشێلکاریانە زەق بکەینەوە و بە دنیا بگەیەنین لە وڵاتێکدا کە خۆی جارنامەی مافی مرۆڤی واژۆ کردووە چلۆن مافی نەتەوەکان و کەمینە ئایینیەکان پێشێل دەکات، هەرچەند کورد وەکوو نەتەوەیەکی چەوساوە دەبێت لە هەموون هەڵێک کەڵک وەربگرێت و دەنگی خۆی بە دنیا بگەیێنێت، بەڵام ئەم ڕۆژەش هەلێکی باشە کوردی چەوساوە دەنگی کپ کراوی خۆی بەرزکاتەوە.
 
لاوان: هەرچەند ئێران  لە ساڵی ١٣٢٧ ئەو  بەیانیەیە واژۆ کردووە، بەڵام دوای هاتنە سەرکاری حکومەتی بە نا وئیسلامی ئێران پێشلکاری مافی مرۆڤ لە ئێران بە گشتی و کوردستان بە تایبەتی زۆر زیاتر بووە و دەتوانین بڵێین هەموو ئەو ٣٠ بەندەی کە لە جاڕنامەی گەردوونی مافەکانی مرۆڤ هاتووە بە کردەوە پێشێل دەکات، هۆکاری ئەمە بۆ چی دەگەڕێننەوە؟
 
ژیلا موستەئجێر:  حکومەتی ئیسلامی ئێران هیچ بڕوایەکی بە بڕگەکانی جاڕنامەی مافی مرۆڤ نیە و ئەو جارنامەیە بە فەرهەنگی هەناردە کراوی ئەوروپایە دە زانێت و دەڵێت من بە شێوەی ئیسلامی مافی مرۆڤ لە وڵاتەکەم دا دەپارێزم، بە دڵنیاییەوە ئەوە تەنیا ڕووکەشەو و ئێران بۆ تاوانە دژ بە مرۆڤایەتییەکانی خۆی تەنیا پشت بە بەرژەوەندی پاراستنی ولایەتی فەقیه دەبەستێ و لە هیچ جۆرە پێشێل کردنێک بەرانبەر بە هاوووڵاتیان و بە تایبەت کورد درێخی ناکات. بێ گوومان ئەو وڵاتە بۆ مانەوەی خۆی هەر کارێکی کردووە و لە ساڵانەی دواییدا کە هەم باروودۆخی ناوچەکە ئاڵۆزتر بووە و هەم بارودۆخی ئێران لە سەرەو لێژی بووە هەر کارێکی بۆ سەرکوتی خەڵکی بێ دەرەتان کردووە، ئێران وڵاتێکە سەرەڕایی ئەوەیکە مافە سەرەتاییەکانی هاووڵاتیانی نەداوە و پێشێل کردووە و لە کاتی داوای سەرەکیترین ماف، دەستی سەرکوتی دڕندانەی بەرەو خەڵک چووە.
لەم بوارەشدا ئەوەندە سەڕەڕۆیە کە جیا لە وڵاتانی دیکە کە ڕێز لە جارنامەی مافی مرۆڤ دەگرن، دەیان و سەدان جار ڕێکخراوە جیهانیەکان، بەتایبەت ڕێکخراوی(Amnesty International) لێبوردنی نێودەوڵەتی بە بڵاو کردنەوەی بەیاننامە داوای لە ئێران کردووە کە ڕێز لە مافی هاووڵاتیان بگرێت و تەنانەت بە هۆی زۆری سێدارەکان و لە سێدارەدانی منداڵان و کەسایەتیە سیاسیەکان  زۆر جار لەلایەن چەندین وڵاتەوە تووشی بایکۆت بووە، بەڵام ئێرانی ئیسلامی هەنووکە بەم شێوازە لەگەڵ ئەم پرسە هەڵسوکەوت دەکات.
لاوان:  ئایا یاسای بنەڕەتی ئێران جارنامەی مافی مرۆڤی رەد کردووەتەوە؟ ئەو وڵاتە چۆن مافی مرۆڤ و هاووڵاتیانی خۆی پێشێل دەکات؟
 
ژیلا موستەئجێر: یاسای بنەڕەتی ئێران، هەرچەند وەکوو خاڵ و لە بواری یاسای نێو دەوڵەتیەوە دەتوانی ڕخنەی لێ بگریت، بەڵام زۆربەی ئەو خاڵانەی لە جارنامەی مەفی مرۆڤدا هەن، بە جۆرێک لە یاسای بنەڕەتی ئێرانیش دا پەسەند کراون، بەڵام ئەمە ڕووی مەسئەلەکە نیە، بۆ نمونە لە یاسای بنەڕەتی ئێراندا مافی ئازادی بیر و ڕا هەیە، مافی ئازادی هەڵبژاردنی ئاین و مەزهەب پەسەند کراوە، بەڵام سەدان کەس لەسەر بیرو بڕوای جیاواز لە سێدارە دراون و هەر لەم
سەردەمەدا لە سیاچاڵەکانی ئەو ڕژیمەدان، دەزگایی دادی ئێران بە پێی یاسای بنەڕەتی خەڵک و هاووڵاتیان دادگایی ناکات، بە پێی یاسا نەنوسراوەکانی خامەنەیی هاووڵاتیان و بگرە دەیان پارێزەری لە دادگا سزا داوە و حوکمی درێژماوە و سێدارەی بەسەر خەڵکدا سەپاندووە.
زۆر چاودێری سیاسی و کۆمەڵایەتی لەو باوەرەدان خودی تاوانە کۆمەڵاتیەکان کە لە نێو کۆمەڵگادا روودەدەن، بە هۆی پاڕێزراو نەبوونی مافە سەرەتاییەکانی هاووڵاتان لەو ئێراندایە، بۆ نموونە دیاردەی تووش بوون بە مادە سڕکەرەکان، یەکێک لەو دیاردانەیە کە هاووڵاتیانی ئێران بە تایبەت کوردەکان و کەمایەتییە نەتەوەیەکانی دیکەی ئێران بە هۆی سیاسەتی سەرکوتکەرانەکانەی کۆماری ئیسلامی لە هەمبەر نەتەوەکانی دیکە، تووشی بوون.
 
لاوان:  ئێوە وەکوو ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، هیچ ئامارێکی پێشێلکاریتان هەیە؟
 
ژیلا موستەئجێر:  بە پشتبەستن بە ئاماری تۆمارکراو لە ناوەندی ئاماری ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، لەسەرەتای ئەمساڵی زایینیەوە (٢٠١٨)، لانیکەم ٦٨ هاووڵاتیی کورد لەسێدارە دراون، زیاتر لە ١٠٠٠ کەس دەستبەسەر کراوە، ٢٠١٣ کۆڵبەر و کاسبکار کوژراون و بریندار بوون و ١٧٠ هاووڵاتیی کوردیش لەلایەن دەزگای دادوەریی ئێرانەوە حوکمی سێدارە، بەندکران و لیدانی قامچییانی بەسەردا سەپاوە.
لەسەرەتای ئەمساڵی هەتاوییەوە (١١ مانگ)، لانیکەم ٦٨ هاووڵاتیی کورد لە بەندیخانەکانی ئێران لەسێدارە دراون کە حوکمی یەکێکیان لە پێش چاوی خەڵک جێبەجێ کراوە.
 
هەروەها ٦ بەندکراو بە تۆمەتی چالاکی سیاسی، ٩ بەندکراو بە تۆمەتی چالاکی مەزهەبی، ٤٦ بەندکراو بە تۆمەتی کوشتنی ئەنقەست، ٥ بەندکراو بە تۆمەتی  بازرگانی کردن بە ماددە سڕکەرەکان و دوو بەندکراویش بە تۆمەتی دەستڕێژی حوکمی سێدارەیان بەسەردا سەپاوە و حوکمەکەیان جێبەجێ کراوە.
سێ ژن، منداڵێک و خوێندکارێک لە نێو ئەو کەسانەی کە لەسێدارە دراون دەبیندرێن.
 
 
 

mamend rojeماڵپەڕی كوردستان میدیا لە سەر پرسی ڕاسان وتووێژێكی لەگەڵ مامند ڕۆژە شرۆڤەكاری سیاسی پێكهێناوە.

yHqjiSSxd5GB71KCmo7291ts

خوێنەری هێژا ئەم بابەتەی بەردەستت وتووێژێکە لە گەڵ بەڕێز ئاکام خالقی بەڕێوە چووە لەسەر مژاری:ئاسیمیلاسیۆن لە ڕێگای هۆنەریەوە ،پیلانی حکوومەتی ئیسلامی ئێران لە ژووری تێلێگرامی ڕۆژەڤ.

my art

خوێنەری هێژا ئەو وتووێژەی بەردەستت یەکێکە لە مژارەکانی گەورە ژووری تێلێگرامی ڕۆژەڤ بە مێوانداری کەماڵ عەزیزی (مەنداک)  سەبارەت بە کارە هۆنەریەکانی مێوان ئەنجامدراوە.

what is politics

خوێنەری هێژا وتووێژی بەردەستت یەکێکە لە مژارەکانی گەورە ژووری تێلێگرامی  ڕۆژەڤ لەسەر مژاری سیاسەت چییە؟ و سیاسەت زان کێیە؟ بە مێوانداری بەڕێز سەلاح کۆنەپۆشی ئەنجام دراوە.