بەپێی یاسای کێشکردنی نیوتن هەر دوو تەنێک لەگەردووندا بەهیزێک یەکتری کێش ئەکەن،زەویش بە هێزێک تەنەکانی دەوروبەری و سەر رووی خۆی بە هێزێک بەرەو چەقەکەی کێش ئەکات، هەر ئەم هێزی کێش کردنەیە وا ئەکات تەنەکان لەسەر رووی زەوی بمێننەوە یان لە بەرزایی یەوە بەرەو نزمترین خالی سەر رووی زەوی بجوڵێن.hizykishkrdn

 

هەموو تەنەکانی سەر رووی زه‌وی له‌ژێر كاریگه‌ری هێزی كێشكردنه‌كه‌یدا به‌ره‌و چه‌قی زەوی ڕاده‌كێشرێن، بۆیه‌ ئێمه‌ له‌سه‌ر زه‌وی هه‌ست به‌ ئاراميی ده‌كه‌ین و بۆمان بووه‌ته‌ ئارامگه‌، خۆ ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر ڕووی مانگ بووینایه‌، ئه‌وا كێشی هه‌ر یه‌كێكمان شه‌ش جار له‌و كێشه‌ی كه‌ له‌ سه‌رزه‌وی هه‌مانه‌ كه‌متر ده‌بوو، بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ سه‌رزه‌وی كێشی 600 نیوتن* بێت، ئه‌وا له‌سه‌ر مانگ كێشه‌كه‌ی ده‌بێته‌ 100 نیوتن.

 

مرۆڤ هه‌ست به‌ نیعمه‌تی هێزی كێشكردنی زەوی ناکات ، ته‌نها كاتێك نه‌بێت كه‌ زه‌وی به‌جێ ده‌هێڵێت و گەشت ئەکات بۆ ناو گەردوون.

كه‌شتیه‌وانه‌ ئاسمانیه‌كان بەهۆی لەدەستدانی کێشیان و چونە دەرەوەیان لە ناو مەودای کێشکردنی زەوی زۆر گیروگرفتیان بۆ پەیدا دەبێت کە به‌ ده‌ستیيه‌وه‌ ده‌ناڵێنن، ئه‌مانەی خواره‌وه‌ هه‌ندێك له‌و باره‌ ناهه‌موارانه ئەخاتە پێش چاوتان كه‌ كه‌شتیه‌وانه ئاسمانیەکان له‌ کاتی گەشتەکەیاندا و له‌كاتی دووركه‌وتنه‌وەیان‌ له‌ زه‌وی تووشی ده‌بن:

 

* ئاسامانەوانەکان له‌ ئاسماندا به‌ده‌ست زۆرێك له‌ گیروگرفتەوه‌ ده‌ناڵێنن وه‌ك: گێژبوون، هه‌ڵاوسانی ده‌موچاو چونكه‌ له‌ ئاسمانداخوێن له‌ جیاتی ڕۆیشتنی بۆ خواره‌وه‌ی له‌ش بۆ سه‌ره‌وه‌ ده‌چێت.

 

* ئێسكیش به‌شێك له‌ كالسیۆمه‌كه‌ی ونده‌كات، به‌و جۆره‌ ئه‌وه‌ی له‌ ئاسماندا ده‌ژی، تووشی داخورانی ئێسك ده‌بێت و هه‌موو ساڵێك 20%ی بارستایی ئێسکەكانی ونده‌كات.

 

*بەهۆی نه‌بوونی هێزی كێشكردنی زەویە‌وه سووڕی خوێن تێكده‌چێت و له‌ گورچیله‌كاندا به‌رد دروست ده‌بێت، و ماسوولكه‌كان ده‌پوكێنه‌وه‌، و به‌دهه‌رسی ڕوو ده‌دات، و په‌ستانی خوێن به‌رز ده‌بێته‌وه‌، و دڵ خێرا لێده‌دات، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی دروستكردنی گرفت له‌ كاركردنی دڵدا، كه‌ چه‌ند مانگێكی ده‌وێت تا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ باری ئاسایی خۆی و لەش لەگەڵ بارودۆخی نوێدا خۆی دەگونجێنێت.

 

* به‌هۆی دیار نەبوونی خۆرهەڵاتن و خۆر ئاوابوون و دیار نەبوونی رۆژ و شەو سەعاتی سروشتی لەش تێکدەچێت کاری گەری خراپی لەسەر خەو وە پشووەرگرتن دەبێت (بەجۆرێک ئه‌وه‌ی له‌ هێزی كێشكردنی زه‌وییه‌وه‌ دووره‌ و له‌ ئاسماندا ده‌ژی، به‌ ده‌ست كه‌مخه‌وییه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت) و تیشكی گه‌ردوونیی بكوژ كار له‌ مرۆڤ ده‌كات و زیان به‌ كۆئه‌ندامی ده‌مار ده‌گه‌یه‌نێت.

 

* له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دڵ زۆرتر كارده‌كات وەک لە سەرزەوی ، ڕه‌نگه‌ چه‌ندین تێكچوون له‌ كاری دڵدا ڕوو بدات هێزی كێشكردنی زه‌وی بۆ پاڵنانی خوێن یارمه‌تیده‌ری دڵه بۆیه‌ له‌ نه‌بوونی كێشكردندا، دڵ كارێكی زۆر زیاتر ده‌كات و ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی لاواز بوونی.

 

ئا : ئەژین شێخی